Yazı: Ömer Kokal Fotoğraf: Ömer Kokal
 
 

Hiç evlenmemek üzere yemin eden Ana Tanrıça Kybele ile Sangarios'un (Sakarya ) kızı Nikaia yaşamı boyunca erkeklerden uzak durur. Ormanlarda dolaşmayı, derelerde yüzmeyi çok seven Nikaia'ya günün birinde Hymnes adlı bir çoban âşık olur. Nikaia kendisine yaklaşmaya çalışan çobanı attığı bir okla öldürür. Aşk tanrısı Eros, Nikaia'nın bu davranışına çok kızar ve onu cezalandırmak ister. Bunun için şarap tanrısı Dionysos'u güzel Nikaia'ya âşık eder. Ancak Dionysos, çoban Hymnes gibi öldürülmemek için bir plan yapar. Nikaia'nın su içtiği ırmağa şarap katar. Irmaktan su içtikçe Nikaia sarhoş olur. Bu anı bekleyen Dionysos dileğine kavuşur. Efsane bu ya, Dionysos'tan hamile kalan güzel Nikaia önce canına kıymak ister, sonra boyun eğer ve Dionysos'a birçok çocuk doğurur. Dionysos'ta Hindistan'a yaptığı bir yolculuk sonrası karısı Nikaia'nın şerefine kurduğu kente onun adını verir.


 

Ayakta kalan üç kapıdan biri Yenişehir Kapısı.

Mitolojik kaynaklarda kuruluş efsanesi böyle anlatılan İznik, günümüze kadar çeşitli dinlerin ve kültürlerin Anadolu'daki en önemli merkezlerinden biri oldu. Bugün İznik dendiğinde öncelikle çini ve keramik sanatı akla gelir. Ancak kentin asıl önemi kısa bir dönem de olsa iki imparatorluğa başkentlik yapmasından kaynaklanır. 1204-1261 yılları arasında Bizans'ın, 1331-1402 yılları arasında da Osmanlı'nın merkezidir İznik. Hıristiyanlar'ın çeşitli dinsel sorunlarını çözmek için yaptıkları toplantıların ilkini ve yedincisini burada yapmış olmaları da kentin önemini fazlasıyla vurgular.
Tamamı surlarla çevrili olan kente İstanbul, Lefke, Yenişehir ve Göl Kapı adı verilen dört ana kapıdan girilir. İznik şehir planı antik İon tarzında yapılmış. Şehir artı şeklinde birbirini kesen iki anayol etrafında, yine birbirini kesen ara sokaklardan oluşmuş. İstanbul Kapı'dan şehre girdiğinizde düz bir cadde sizi Yenişehir Kapı'ya götürür. Aynı şekilde Lefke Kapı'dan girerseniz yine düz bir cadde aracılığı ile Göl Kapı'ya ulaşırsınız. Bu iki ana caddenin kesiştiği noktada küçük bir meydan oluşur. Burası şehrin merkez noktasıdır ve bu meydanda İznik'in en önemli yapılarından biri olan Ayasofya Kilisesi bulunur. Hıristiyan dünyası için oldukça önemli kararların alındığı 7.Konsil Toplantısı Ayasofya Kilisesi'nde yapılmıştır. İS 4. yüzyılda yapıldığı düşünülen kilise 1331 yılında Sultan Orhan tarafından camiye çevrilmiş. Şehri çevreleyen surların uzunluğu beş kilometreyi bulur ve büyük bölümü hâlâ ayaktadır. Kentin her köşesine yayılan Roma, Bizans, Selçuklu ve Osmanlı eserleri İznik'in geçmişteki önemini gösterir. İznik'teki sembol yapı Yeşil Cami'dir. Caminin özellikle minaresi ve cephesindeki taş işçiliği ilgi çekicidir. Yeşil Cami'nin hemen karşısında bulunan Nilüfer Hatun İmareti bugün İznik müzesi olarak hizmet veriyor. 1388 yılında Murad I. Hüdavendigar tarafından annesi Nilüfer Hatun adına inşa edilmiş. Asıl adı Holofira olan Nilüfer Hatun Osmanlı sarayının bilinen ilk Hıristiyan gelinidir. İznik'te İ.S. 112 yılında yapılan 15 bin kişilik tiyatro, Eşref Rumi Camii, Mahmut Çelebi Camii, Kırgızlar Türbesi, Hacı Hamza Hamamı, Şeyh Kutbettin Cami ve Türbesi görülmesi gereken diğer yapılar arasında.


 

Surların hemen dışından başlayan tarım alanları ve zeytinlikler İznik'i yeşille kuşatır. Geçmişte üzüm bağları ile dolu alanlar, yerini zeytinliklere bırakmış. Halkın yüzde yetmişi tarımla uğraşıyor İznik'te. Zeytincilik en başta geliyor. Burada çok iyi kalitede siyah sofralık zeytin üretiliyor. Bu yörenin zeytinleri ayrıca Marmara Birlik tarafından da ihraç ediliyor ve satışları da yapılıyor. Özellikle yağlı tip denilen ve salamura türü tavsiye ediliyor.
İznik'e hangi yönden gelirseniz gelin şehri görmeden önce gölü görürsünüz. Havanın ve güneşin durumuna göre renk değiştiren gölü? Güneşin ilk ışıkları ile maviden turkuaza dönen, akşam üstleri kızıllaşan göl, İznik'in çinilerindeki renkleri çağrıştırır. Belki de 14. yüzyılla 17. yüzyıl arasında altın çağını yaşayan İznik çinisini yaratan ustalar gölün renklerinden esinlenmişlerdir. İznik halkı için göl kıyısının önemi çok fazla. Çünkü sahil özellikle yaz akşamlarının vazgeçilmez mekanı. Sahil boyunca sıralanmış restoranlar ve çay bahçeleri kışın kapalı mekanlarında yazın ise bahçelerinde hizmet veriyor. Çok güzel bir göl olan İznik gölünden sazan ve yayın balığı çıkarılıyor.


 

İznik Müzesi.

17. yüzyıldan sonra derin bir uykuya dalan İznik çiniciliği 300 yıl süren uykusundan birkaç usta tarafından uyandırılmaya çalışılıyor. Bu kişilere en büyük destek de Birleşmiş Milletler'den gelmiş. 1992 yılında Rio'da yapılan BM konferansında çıkan bir karar İznik'teki çiniciliğini, çevreyi ve gündelik yaşamı etkilemeye başlamış bile. 'Yerel Gündem 21' adı verilen uygulamayı IULA-EMME (Uluslararası Yerel Yönetimler Birliği Doğu Akdeniz ve Ortadoğu Bölge Teşkilatı) organize ediyor. 'Yerel Gündem 21' belediye bünyesinde gönüllülerden oluşan çeşitli komiteler aracılığı ile çalışmalarını sürdürüyor. 1999 yılından beri sürdürülen çalışmalar sayesinde birçok tarihi mekan restore edilmiş, surlarla çevrili olan kentin dört giriş kapısından ayakta olan üçü aydınlatılmış. Restore edilen Osmanlı'nın ilk medresesi Süleyman Paşa Medresesi (1332) bugün başka bir işlevle kullanıma açılmış. Medrese Çiniciler ve Seramikçiler Çarşısı olarak hizmet veriyor. Her odasında başka bir atölye veya sanatçı çini ve keramik üretmeye devam ediyor. Avluda bir kahve içmek büyük keyif. İznik'te çini konusunda eğitim vermek, araştırma ve üretim yapmak amacıyla bir de vakıf kurulmuş. Yaklaşık 60 kişinin çalıştığı 'İznik Eğitim ve Öğretim Vakfı', İstanbul metrosunun duvarlarını süsleyen çinileri hazırlamış. Vakıfta, yanınıza verilen bir uzman yardımıyla çininin hammaddesi olan kuartz mineralinden başlayarak kullanıma hazır ürün halinde çıkışına kadar tüm yolculuğunu görüp dinleyebilirsiniz. Buraya mutlaka uğrayın.



Nasıl gidilir
İstanbul'dan İznik Seyahat-Ağa Tur'un çarşamba hariç her gün otobüsü var. Tel: 0212-658 34 54. İzmir veya Ankara'dan doğrudan İznik'e otobüs seferi yok. Bursa'dan İznik'e her gün otobüs mevcut. Karıncalar Turizm'in 28 Nisan'da da günübirlik İznik gezisi var. Tel: 0216-449 32 90 www.karincalar.com Fest Travel'ın da 6 Nisan'da gezisi var. www.festtravel.com

Nerede kalınır
Hotel Aydın: Odalarında televizyon, telefon, duş ve tuvaleti mevcut. Kılıçaslan Cad. No:64.Tel: 0224- 757 76 50?757 76 51. Hotel Nidal: Odalarında televizyon, klima, telefon, duş ve tuvalet mevcut. Atatürk Cad. İstanbul Kapı girişi.Tel: 0224-757 56 71. Burcum Motel: Göl kıyısında.Tel: 0224-757 10 11.