Yazı: Ömer Kokal Fotoğraf: Ömer Kokal

 

"Maiandros Nehri'nin öte tarafında Hierapolis vardır. Burada sıcak su kaynakları olağanüstüdür. Kaynakların suyu o kadar çabuk donar ve taşlaşır ki, insanlar bu suyu çukurlara akıtarak evlerinin etrafına yekpare taş çitler yapmak için kullanırlar. Hierapolis'teki su, yün boyaması için son derece uygundur. Burada su boldur ve kentte bir sürü doğal havuz ve hamam vardır."
Eskiçağ'ın ünlü coğrafyacısı Strabon 'Geographika' adlı kitabında Pamukkale'yi bu şekilde anlatır. Menderes Nehri'nin kolu olan Çürüksu'yun karşısında, Çökelez Dağı'nın eteklerinde Bergama Kralı II. Eumenes tarafından MÖ 190 yılında kurulan şehre, efsanevi kahraman Telefos'un güzel karısı 'Hiera'nın adı verilir. Ancak şehrin çekirdek yapısının, 'cin deliği' ya da 'Plutoium' adı verilen ve zehirli gazların yeryüzüne çıktığı yerde Frigler tarafından yapılan bir tapınak olduğu düşünülmektedir. Halkın üzerindeki etkilerini artırmak için, Kybele rahipleri zehirli gazlara rağmen bu deliğe girerlerdi. Günümüzde bu delik betonla kapatılmış durumda. Hierapolis aynı zamanda 'kutsal kent' anlamına da gelmektedir.



 

Suyun kaynağında oluşan bir termal havuz.

Şifalı yeraltı suları günümüzde olduğu gibi geçmişte de yöreye çok fazla ziyaretçinin gelmesini sağlıyordu. Hierapolis'in o dönemde de 'kür merkezi' oluşu, Anadolu'daki ilk turizm hareketlerini başlatır. Bu nedenle şehir kısa sürede farklı halkların ve inanışların buluşma noktası haline gelir. Gelen ziyaretçilerin farklı tanrı ve tanrıçalara inanmaları nedeniyle şehirde çok sayıda tapınak inşa edilir. Bu sayede şehir, Kybele rahipleriyle başlayan kutsal kent olma özelliğini sürdürür. Hierapolis'in kazandığı kutsallığı ve dinsel kimliği şehrin kalıntılarını gezerken fazlasıyla hissedersiniz. Her şeyden önce nekropolün, yani şehir mezarlığının genişliği ve çeşitliliği Anadolu'daki diğer antik kentlerle kıyaslandığında insanı şaşırtır. Nekropolde bulunan çok sayıdaki mezar, birbirinden farklı mimari tarzlarda yapılmış.
MS 2. yüzyılda yapılan tiyatro ile şehrin giriş kapıları ve caddeleri hâlâ dimdik ayakta.


 

Ayakta kalan bir diğer önemli yapı da yine MS 2. yüzyılda inşa edilen Roma Hamamı. 1984 yılından beri Pamukkale Arkeoloji Müzesi olarak hizmet veren binada, Hierapolis'ten çıkarılan eserlerin yanı sıra Laodikea, Colossae, Tripolim, Attude gibi Lycos (Çürüksu) vadisi kentlerinden çıkarılan eserler de sergilenmekte.
Şehrin ulaştığı kutsallık aşaması, Hierapolis'e bir tür dokunulmazlık sağlar. Bu nedenle Bizans dönemine kadar kente sur inşa edilmez. Bizans İmparatoru Jüstinyen tarafından MS 6. yüzyılda Abbasi ve Emevi saldırılarına karşı koymak için bugün kalıntıları görünen surlar inşa edilir. Kutsallığı Bizans döneminde de devam eden kent, Hıristiyanlığın önemli piskoposluk merkezlerinden biriydi. 1210 yılında Gıyaseddin Keyhüsrev zamanında Selçukluların eline geçen Hierapolis, 1354 yılında bölgede meydana gelen şiddetli depremler sonrası tamamen terk edilir.


 

1986 yılında Pamukkale'ye ilk gittiğimde travertenlerden ve Hierapolis antik kentinin kalıntılarından çok etkilenmiştim. Ancak travertenlerin tam ortasından geçip ardından antik kentin içinden geçerek yukarıdaki köylere giden asfalt yolun ve travertenlerin hemen üstündeki otellerin hangi akla hizmet inşa edildiklerini doğrusu pek anlayamamıştım. Geçen ay yolum tekrar bölgeye düştüğünde gördüklerim inanılmazdı. Asfalt yol travertenlerin ve Hierapolis'in dışına alınmış, eski yola da setler yapılıp su verilerek tekrar beyazlaması sağlanmış. Ayrıca travertenlerin üstünde ve suyun kaynağındaki oteller yıkılarak şehrin dışında yeni oteller yapılmış. Böylece su daha bol akarak travertenleri tekrar beyazlatmış ve yörenin ihtişamını ortaya çıkarmış.
Bölgeye giriş için iki noktadaki kapılar kullanılıyor. Kapının biri antik kentin nekropolünde, diğeri ise travertenlerin hemen başlangıcında. Antik kent daha yüksekte olduğu için, bölgeyi gezmeye bu taraftan başlamak ve travertenlerde bitirmek, özellikle sıcak günlerde daha az enerji harcamanıza yardımcı olur.


 

Antik kentte su kanalları.

Pamukkale'de, özellikle Karahayıt yolunda her bütçeye uygun, termal özelliği olan otel ve pansiyonlar var. Mineral yönünden oldukça zengin olan ve sıcaklığı 35 dereceyi bulan şifalı sular birçok hastalığa iyi geliyor. Bu nedenle bölge ziyaretçi açısından geçmişte olduğu gibi bugün de kozmopolit bir yapıya sahip. Tedavi amacıyla dünyanın çeşitli ülkelerinden gelenlerle Türkiye'nin farklı yerleşimlerinden gelenleri otellerdeki termal havuzlarda bir arada görmek mümkün. Bu ziyaretçilere antik kenti gezmek için gelen ziyaretçilerle yerel halk da eklenince, Hierapolis en azından insan farklılığı açısından eski günlerine dönmüş gibi görünüyor. Strabon'un da bahsettiği halı yıkama ve boyamada kullanılan bölgenin suyu sayesinde geçmişte çok gelişmiş olan ve Hierapolis'ten Roma'ya halı ihraç etmeye kadar varan bir halıcılık endüstrisinin varlığından söz edilmekte. Günümüzde de bölgenin önemli bir tekstil merkezi olması sanırım geçmişle ilintili olmalı.
omerkokal@deepnature.com


Nasıl gidilir
THY'nin pazar, pazartesi, salı, perşembe cuma günlerinde seferleri var. Pamukkale'ye ulaşmak için havalimanından Denizli'ye gidiliyor ve garajdan her yarım saatte bir Pamukkale'ye ulaşım var. Havalimanıyla Pamukkale arası 20 km. Taksi de tutabilirsiniz. İzmir ve Ankara'dan İstanbul aktarmalı Denizli seferi var. Eğer trenle gitmek isterseniz, Haydarpaşa'dan kalkan Pamukkale ekspresiyle Denizli'ye ulaşılıyor. İstasyonunun karşısındaki garajdan yarım saatte bir kalkan minibüslerle Pamukkale'ye ulaşabilirsiniz. Ya da taksi tutarak Pamukkale'ye gidebilirsiniz. Trenle İzmir ve Ankara'dan da Denizli'ye ulaşmak mümkün. TCDD Danışma telefonları: İstanbul: 0216-336 04 75. Ankara: 0312-311 06 20. İzmir: 0232-464 77 95.

Nerede kalınır
Hotel Colossae Termal: Beş yıldızlı termal otelde her türlü konforu bulmanız mümkün. Bir tane kapalı, bir tane de açık termal havuzu var. Açık olan çamurlu kırmızı sulu havuz romatizmal hastalıklara iyi geliyor. Tel: 0258-271 41 56 www.colossae.com.tr Pamuksu Boutique Hotel: Dört yıldızlı otel standardında olan otelin içinde jakuzili termal havuz var. 45 odası bulunuyor. Tel: 0258-272 28 18. Yörük Hotel: Üç yıldızlı otelin açık termal havuzu, jakuzisi olan Yörük Hotel'de 58 oda bulunuyor. Tel: 0258-272 21 02. Hotel Villa Lycus: Türk hamamı ve jakuzisi olan otelin küçük termal banyo bulunan 7 odası bulunuyor. Tel: 0258-271 45 05. Lycus River Hotel ise 180 odalı, Hotel Villa Lycus'la aynı hizmeti sunuyor. İki otel hakkında www.lycus.com adresinden bilgi alabilirsiniz.

Nerede ne yenir
Mantar Restoran: Pamukkale'ye biraz uzak ancak bu lokantaya uğramanızı tavsiye ederiz. Kaşarlı mantar, yoğurtlu mantar, mantar tatlısı spesiyaliteleri arasında. Denizli çıkışı Antalya yolu üzeri. Tel: 0258-266 02 53. Şafak Restoran: Çok zengin meze çeşitlerini içeren bir açık büfesi var. Kuyu tandır, çöp şiş ve Burdur Gölü'nden çıkan Kadife balığını mutlaka deneyin. Tel: 0258-272 28 57/58.Işık Restoran: Çöp şişi, özel köftesi olan Pabuç Köftesi ünlü. Tel: 0258-279 20 30.