Yazı: Ömer Kokal Fotoğraf: Ömer Kokal
 

"Tire'de her zenaatın bir piri vardır. Keçeciliğin piri de Eyüp Sahip Metbah'dır. Pirimiz ilk defa keçe yapacağı zaman, yünü keçeleştirmek için günlerce uğraşmış. Yünü kabartıp bezle sarar, saatlerce göğüsüyle, dizleriyle ezermiş. Fakat bezi her açtığında yün keçeleşmez, kabarırmış. Pirimiz sonunda dayanamamış, yünün başında üzüntüsünden ağlamış. Gözyaşları yünün üstüne akmış. Ama yılmamış, bir kere daha denemiş yünü keçeleştirmeyi. Tekrar yünü rulolamış, yine göğüsüyle, diziyle saatlerce ezmiş. Ruloyu açtığında bir de ne görsün, yünün sadece ağlarken gözyaşlarının aktığı yeri keçeleşmiş."

Elli iki yıllık keçeci Hulki Usta küçücük dükkanında bir taraftan Tire'nin sırtını yasladığı Göme dağındaki köylerden sipariş edilen keçenin desenlerini oluşturuyor, bir taraftan da yüne su serpmenin nedenini anlatıyor. Keçecilikle ilgili başka şeyler de anlatıyor usta hem de son derece çoşkulu."Öyle her yünden keçe olmaz. Keçe için en uygun yün koyunların ikinci kırkımından, yani Ağustos ayındaki kırkımından çıkan yündür. Eğer keçe yumuşak olsun dersen, o zaman kuzu yünü kullanacaksın." Son yaptığı lale desenini beğenmiyor, bozup yerine dört yapraklı bir çiçek yapıyor. Tabii yine keçede en çok kullanılan renkler olan kırmızı ve lacivertten oluşturuyor bu çiçeği.


 

"Hallaçlar tarafından kabartılan yünü, eni iki metre olan bir brandaya yayıp üzerine su serperek rulo hale getiriyoruz önce. Sonra bu ruloyu makineye veriyoruz. Makine ruloyu eze eze yünün keçeleşmesini sağlıyor. Eskiden dizle ezerdik keçeyi, otuz yıldır makine kullanıyoruz. Sonra kök boyayla kırmızı, lacivert, sarı, yeşil ya da mora boyarız keçeyi. Ana keçe beyaz olur, renkleri desen yapmak için kullanırız." Bu arada çaycıya seslenip iki çay daha getirmesini söylüyor. Yaşı 65 ancak brandanın üzerinde keçenin desenini oluştururken bir sağa, bir sola son derece çevik hareketlerle geçiyor.

"Renkli keçeleri önce şerit olarak keseriz. Bunlarla deseni oluşturduktan sonra beyaz yünü desenin üzerine yayıp brandayı sararız. Sonra doğru makineye. Eğer bir keçeyi yapmaya başladıysan, mutlaka aynı gün bitirmelisin yoksa keçenin kalitesi bozulur." Çaylar geliyor. Bir süre işine ara verip çayını yudumluyor ama keçeyi anlatmaya devam ediyor.


 

"Şu ortaya yaptığım desene göbek deriz. Etrafındaki çiçek, dama, baklava desenlerini görüyor musun? Ayrıca kafes, gülbadem, keçiboynuzu, kuş, nargile, ibrik, cami de yaparız isteğe göre." Bu arada, ütü masasında kullanmak üzere keçe isteyen bir kadına keçe kesmek için yanımdan ayrılıyor. Keseceği keçeyi dükkanın önünde yere yayıyor. Eğilince burnunun üzerine düşen kalın camlı gözlüğünü düzeltip büyük bir makasla keçeyi kesip poşete koyuyor. İşini bitirip tekrar yanıma geliyor. "15-20 yıl önce mal yetiştiremezdik. Ta Sivas'a, Kayseri'ye mal gönderirdik. Artık keçe kullanmıyor insanlar. Sadece köyde yaşayanlar meraklı keçeye. Çobanlar için kepenek, evler için yer yaygısı, seccade, sedirler için arkalık yaparız. Köylüler yünlerini getiriyorlar ben de işçiliğini yapıyorum. Halbuki hiçbir şey keçenin yerini tutmaz. Dükkana da para kazanmaya gelmiyorum, alışkanlık oldu benimkisi. Evde oturup ne yapacağım."


 

Saatlerdir Tire'yle ve keçeyle ilgili konuşuyoruz Hulki Usta'yla. Anlatmasının sonu gelmiyor. Uzun zamandır unutulduğunu düşündüğü zenaatıyla birinin ilgileniyor olmasından dolayı son derece mutlu.

"Yıllarca yünün tozunu yuta yuta taş olmuş böbreklerimde. Geçen sene bu zamanlardı, bir sabah ağrıyla uyandım. Ağrı dayanılır gibi değil. Tabii doğru doktora gittim. Doktor muayene etti, sonra mesleğimi sordu. Keçeci olduğumu öğrenince, "Keçeyi makineyle mi eziyorsunuz" dedi. Ben evet deyince "Eğer keçeyi dizle ezseydin bu taş burada kalmaz çoktan düşerdi" dedi. Görüyor musun, pirimiz boşuna diziyle ezmezmiş keçeyi. Mesleğimizin sebep olduğu hastalığın tedavisi yine mesleğimizin içindeymiş" .

Son derece ironik bu olayı anlatıp bitirdiğinde, yaklaşık üç saattir üzerinde çalıştığı deseni de bitiriyor. Üzerine biraz su serpip daha önce hallaç tarafından kabartılmış yünleri desenin üzerine eşit yükseklikte yayıyor. Bu yünün üzerine de biraz su serpip brandayı rulo hale getiriyor. Gürültüyle çalışmaya başlayan makinenin bir tarafından soktuğu rulo, silindir preslerin arasından geçip diğer taraftan çıkıyor. Birkaç kez bu işlemi yaptıktan sonra ruloyu açıyor. Biraz önceki kabarık yün yığını allı morlu bir yer yaygısına dönüşüveriyor.